Polscy żołnierze w MacDill

Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej (SZ RP) w Tampa Bay

Wstęp

Dla większości mieszkańców okolic Tampa Bay, Baza Sił Powietrznych USA MacDill (MacDill AFB) nie jest niczym nowym, a widok i dźwięk przelatującuch maszyn wojskowych, a zwłaszcza potężnych KC-135 – „latających cystern”, dla których MacDill AFB jest domem, są dobrze znane. Jednak MacDill AFB to coś więcej niż samoloty i lotnisko. Zespół MacDill obejmuje aż 28 stowarzyszonych jednostek, w tym 6. Skrzydło Tankowania Powietrznego (z ang. Air Refueling Wing), klinika 6. Grupy Medycznej, Centralne Dowództwo Stanów Zjednoczonych (USCENTCOM) i Dowództwo Operacji Specjalnych (SOCOM). Obecność tych jednostek tworzy w MacDill AFB wyjątkową, wielousługową społeczność, w której reprezentowane są wszystkie rodzaje wojsk i służb. Więc chociaż MacDill jest bazą Sił Powietrznych USA, jest także domem dla wielu żołnierzy, marynarzy, piechoty morskiej (Marines) i strażników wybrzeża. Oprócz wojsk i personelu amerykańskiego, społeczność tą stanowią również przedstawiciele i przedstawicielki krajów sojuszniczych, koalicjantów i partnerów USA z około 50 różnych państw, w tym z Polski. W MacDill polscy oficerowie i podoficerowie służą w dwóch strategicznych dowództwach: USCENTCOM i SOCOM. Oprócz polskiej obecności w Tampie, SZ RP zapewniają znaczący wkład poprzez bezpośrednie zaangażowanie wojsk w operacje dowodzone z USCENTCOM i/lub SOCOM, zarówno amerykańskie jak i sojusznicze, lub poprzez wsparcie tych operacji.

USCENTCOM

Centralne Dowództwo Stanów Zjednoczonych (z ang. United States Central Command – USCENTCOM) zostało utworzone 1 stycznia 1983 roku. Jak sama nazwa wskazuje, USCENTCOM obejmuje „centralny” obszar globu.

Obszar odpowiedzialności USCENTCOM (z ang. Aera of Responsibility – AOR) obejmuje ponad 4 miliony mil kwadratowych i jest zamieszkany przez ponad 560 milionów ludzi z 25 grup etnicznych, mówiących 20 językami z setkami dialektów i wyznających wiele religii, które przecinają granice państw. Sytuacja demograficzna w AOR stwarza możliwości napięć i rywalizacji. Geografia regionu obejmuje skrzyżowanie trzech kontynentów i globalnie ważne handlowe szlaki morskie, korytarze lotnicze, rurociągi i szlaki lądowe. 21 państw regionu, który rozciąga się od północno-wschodniej Afryki przez Bliski Wschód do Azji Środkowej i Południowej, ma różne formy rządów, w tym wschodzące demokracje, monarchie dziedziczne, autokracje i islamskie reżimy teokratyczne. Region centralny należy do najmniej bezpiecznych i stabilnych miejsc na świecie. Niekorzystne stosunki między sąsiednimi państwami, powszechne walki etniczne i sekciarskie, złośliwe wpływy i działania destabilizujące, zagrożenia cybernetyczne oraz rosnący arsenał zaawansowanej broni konwencjonalnej i broni masowego rażenia – wszystko to razem zagraża trwałym żywotnym interesom narodowym USA, a także naszym zaufanym partnerom i sojusznikom.

Geneza i powstanie

Kiedy kryzys zakładników w Iranie i sowiecka inwazja na Afganistan spowodowały potrzebę wzmocnienia amerykańskich interesów w regionie, prezydent Jimmy Carter powołał w marcu 1980 r. Połączone Siły Zadaniowe Szybkiej Odpowiedzi (z ang. Rapid Deployment Joint Task Force – RDJTF). Aby zapewnić silniejsze opcje odpowiedzi na regionalne zagrożenia, prezydent Ronald Reagan podjął kroki w celu przekształcenia RDJTF w Stałe Dowództwo Sił Połączonych (z ang. Permanent Unified Command), a następnie aktywacja USCENTCOM w styczniu 1983 roku. Wojna irańsko-iracka wyraźnie podkreśliła rosnące napięcie w regionie, a wydarzenia takie jak irańskie operacje wydobywcze w Zatoce Perskiej doprowadziły do pierwszych operacji bojowych USCENTCOM.

Operacja Pustynna Burza

Pod koniec 1988 roku strategia regionalna USA w dużej mierze skupiała się na potencjalnym zagrożeniu masową sowiecką inwazją na Iran. Natomiast, głównodowodzący USCENTCOM, gen. H. Norman Schwarzkopf, zaczął skupiać swoją uwagę na możliwym pojawieniu się nowego regionalnego zagrożenia – irackiego Saddama Husajna. Konsekwencją tych obaw były przeprowadzone latem 1990 roku ćwiczenia pk. „Internal Look”. Istniało niesamowite podobieństwo między scenariuszami ćwiczeń a rzeczywistymi ruchami sił irackich, które zakończyły się inwazją Iraku na Kuwejt w ostatnich dniach ćwiczeń. Szybka reakcja prezydenta USA George H. W. Busha – rozmieszczenie sił w odpowiednim czasie i utworzenie koalicji – powstrzymała Irak przed inwazją na Arabię Saudyjską, a dowództwo zaczęło koncentrować się na wyzwoleniu Kuwejtu. Generacja sił trwała dalej, wzmocniona przez rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 678, która wzywała siły irackie do opuszczenia Kuwejtu. 17 stycznia 1991 r. siły amerykańskie i koalicyjne rozpoczęły operację pk. „Desert Storm „ od zmasowanej kampanii powietrznej, która przygotowała teatr działań do koalicyjnego ataku lądowego. Główny cel koalicji – wyzwolenie Kuwejtu, został osiągnięty 27 lutego, a następnego dnia rano ogłoszono zawieszenie broni, tj. zaledwie 100 godzin po rozpoczęciu kampanii naziemnej.

Operacje USCENTCOM w Iraku w latach 90.

Koniec formalnych działań wojennych nie oznaczał końca trudności w relacjach z Irakiem. W kwietniu 1991 roku rozpoczęła się operacja pk. „Provide Comfort”, której celem było dostarczenie pomocy humanitarnej Kurdom i wymuszenie strefy zakazu lotów w Iraku na północ od 36-go równoleżnika. W sierpniu 1992 roku rozpoczęła się operacja pk. „Southern Watch”, będąca odpowiedzią na nieprzestrzeganie przez Husajna rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 688, potępiającej brutalne represje wobec irackiej ludności cywilnej w południowo-wschodnim Iraku. Pod dowództwem połączonych sił zadaniowych „Południowo-zachodnia Azja” (z ang. Joint Task Force Southwest Asia), siły koalicji wymusiły strefę zakazu lotów na południe od 32-go równoleżnika. W styczniu 1997 roku, operacja pk. „Northern Watch” zastąpiła „Provide Comfort”, skupiając się na egzekwowaniu północnej strefy zakazu lotów. Przez całą dekadę operacje USCENTCOM, takie jak „Vigilant Warrior”, „Vigilant Sentinel”, „Desert Strike”, „Desert Thunder (I i II)” oraz „Desert Fox”, były odpowiedzią na zagrożenia ze strony Iraku wobec jego sąsiadów lub próbą wyegzekwowania rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ w obliczu ciągłego nieprzejednania prezydenta Husajna.

Rosnące zagrożenie terroryzmem regionalnym

Lata dziewięćdziesiąte przyniosły również znaczące wyzwania we wschodnioafrykańskiej Somalii oraz ze strony rosnącego zagrożenia regionalnym terroryzmem. Aby zapobiec powszechnemu głodowi w obliczu wojen klanowych, dowództwo zareagowało w 1992 roku operacją „Provide Relief”, która miała na celu dostarczenie pomocy humanitarnej do Somalii i północno-wschodniej Kenii. Operacja USCENTCOM „Restore Hope” wspierała rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 794 oraz wielonarodowe Zjednoczone Siły Zadaniowe, które zapewniały bezpieczeństwo do czasu utworzenia przez ONZ operacji „United Nations Operation in Somalia (UNOSOM) II” w maju 1993 roku. Pomimo pewnych sukcesów UNOSOM II na terenach wiejskich, sytuacja w Mogadiszu pogorszyła się, a seria wybuchów przemocy doprowadziła ostatecznie do wydania przez prezydenta Billa Clintona rozkazu wycofania wszystkich wojsk amerykańskich z Somalii.

Przez całą dekadę po wojnie w Zatoce Perskiej ataki terrorystyczne miały duży wpływ na siły CENTCOM w regionie. W obliczu takich ataków, jak zamach bombowy na wieże Khobar w Arabii Saudyjskiej w 1996 roku, w którym zginęło 19 amerykańskich lotników, dowództwo rozpoczęło operację pk. „Desert Focus”, mającą na celu przeniesienie amerykańskich instalacji w miejsca bardziej nadające się do obrony (takie jak baza lotnicza Prince Sultan w Arabii Saudyjskiej), oraz zmniejszenie amerykańskiej obecności na froncie i wycofanie amerykańskich obywateli ze stref przyległych. W 1998 roku terroryści zaatakowali ambasady USA w Kenii i Tanzanii, zabijając 250 osób, w tym 12 Amerykanów. Atak na okręt USS Cole w październiku 2000 roku, w wyniku którego zginęło 17 amerykańskich marynarzy, był powiązany z organizacją Al-Kaida Osamy bin Ladena.

911 – wojna z terroryzmem

Ataki terrorystyczne na amerykańską ziemię 11 września 2001 roku skłoniły prezydenta George’a W. Busha do wypowiedzenia wojny międzynarodowemu terroryzmowi. USCENTCOM wkrótce rozpoczął operację pk. „Enduring Freedom” w celu usunięcia rządu talibów w Afganistanie, który ukrywał terrorystów z Al-Kaidy, organizował obozy szkoleniowe dla terrorystów i represjonował ludność afgańską.

Począwszy od października 2002 roku USCENTCOM prowadził operacje w rejonie Rogu Afryki, z misją pomocy tamtejszym państwom w zwalczaniu terroryzmu, stworzeniu bezpiecznego środowiska i wspieraniu stabilności w regionie. Operacje te polegały głównie na udzielaniu pomocy humanitarnej, zarządzaniu konsekwencjami oraz prowadzeniu różnorodnych programów akcji obywatelskich.

Operacja „Iraqi Freedom”

W następstwie wydarzeń z 11 września społeczność międzynarodowa uznała, że ciągły brak współpracy Saddama Husajna w zakresie 19 rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ dotyczącymi broni masowego rażenia, jest nie do przyjęcia. Ciągła niechęć prezydenta Husajna doprowadziła do tego, że Rada Bezpieczeństwa ONZ zezwoliła na użycie siły przez koalicję pod wodzą USA. Operacja „Iraqi Freedom” rozpoczęła się w marcu 2003 roku.

Po pokonaniu reżimu Talibów w Afganistanie (9 listopada 2001) i rządu Saddama Husajna w Iraku (8 kwietnia 2003), USCENTCOM kontynuował zapewnianie bezpieczeństwa nowym, wybranym w wolnych wyborach rządom w tych krajach, prowadząc operacje antyrebelianckie i pomagając siłom bezpieczeństwa kraju gospodarza w zapewnieniu własnej obrony.

Pomoc w przypadku katastrof

Dowództwo było również przygotowane do wspierania działań pomocowych w przypadku katastrof w całym regionie, a ostatnie znaczące operacje pomocowe przeprowadziło w odpowiedzi na trzęsienie ziemi w Pakistanie w październiku 2005 r. oraz ewakuację na dużą skalę obywateli amerykańskich z Libanu w 2006 r.

Reorganizacja

1 października 2008 roku Departament Obrony USA przekazało odpowiedzialność za Sudan, Erytreę, Etiopię, Dżibuti, Kenię i Somalię do nowo utworzonego Dowództwa rejonu Afryki (z ang. U.S. Africa Command – USAFRICOM). Egipt, gdzie odbywają się ćwiczenia pk. „Bright Star” – największe w regionie cykliczne ćwiczenia wojskowe z udziałem sił USA, pozostał w obszarze odpowiedzialności USCENTCOM.

Połączone Połączone Siły Zadaniowe – Operacja “Inherent Resolve”

17 października 2014 roku Departament Obrony USA formalnie powołał Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve (CJTF-OIR) w celu sformalizowania trwających działań wojskowych przeciwko rosnącemu zagrożeniu ze strony Islamskiego Państwa w Iraku i Syrii (ISIS). Podsycane przez sekciarskie konflikty i podziały, ISIS wyrosło ze względnej nieświadomości w 2013 roku, aby propagować ekstremistyczną ideologię społeczno-polityczną i twierdzić, że stworzyło islamski kalifat. Jego udane pozyskanie broni konwencjonalnej, utworzenie formacji zbrojnych, szybki wzrost terytorialny i okrucieństwo, zaszokowały świat i zdestabilizowały region. Do czerwca 2014 roku sytuacja bezpieczeństwa w Iraku uległa pogorszeniu, a irackie miasta Mosul i Tikrit padły w szybkim tempie łupem agresorów z ISIS.

Od października 2014 r. do lipca 2017 r. współpracujące ze sobą siły partnerskie CJTF-OIR, koalicji, Syrii i Iraku dokonały ogromnego postępu negując dążenia ISIS. Siły koalicji powstrzymały powstańcze kontrataki, odzyskały tysiące kilometrów kwadratowych ziemi i znacząco osłabiły infrastrukturę terroru ISIS w Iraku i Syrii.

Międzynarodowe Siły Wsparcia Bezpieczeństwa (ISAF) w Afganistanie

ISAF (z ang. International Security Assistance Force) zostały utworzone zgodnie z postanowieniami konferencji w Bonn w grudniu 2001 roku. Uczestniczący w konferencji przywódcy afgańskiej opozycji rozpoczęli proces odbudowy swojego kraju poprzez utworzenie nowej struktury rządowej, czyli Afgańskiej Władzy Przejściowej (z ang. Afghan Transitional Authority). Przy tej okazji pojawiła się również koncepcja sił międzynarodowych podległych ONZ, które miałyby wspierać nowo utworzoną Afgańską Władzę Przejściową w celu stworzenia bezpiecznego środowiska w Kabulu i okolicach oraz wsparcia odbudowy Afganistanu. Porozumienia te utorowały drogę do stworzenia trójstronnego partnerstwa pomiędzy Afgańską Władzą Przejściową, Misją Wsparcia Organizacji Narodów Zjednoczonych w Afganistanie (UNAMA) i ISAF. 11 sierpnia 2003 roku NATO przejęło dowodzenie nad operacją ISAF, kończąc sześciomiesięczne rotacje narodowe. Sojusz stał się odpowiedzialny za dowodzenie, koordynację i planowanie sił, w tym zapewnienie dowódcy sił i kwatery głównej na miejscu w Afganistanie.

ISAF przechodzi do misji NATO Resolute Support

1 stycznia 2015 roku era ISAF dobiegła końca, gdy dowództwo przeszło do misji NATO „Resolute Support”. Nowa misja skupia się na szkoleniu, doradzaniu i wspieraniu afgańskiego rządu i sił bezpieczeństwa w dążeniu do silnego, stabilnego Afganistanu.

USSOCOM

USSOCOM rozwija i angażuje w pełni zdolne Siły Operacji Specjalnych (z ang. Special Operations Forces – SOF) do prowadzenia globalnych operacji specjalnych i działań w ramach Połączonych Sił w celu wsparcia trwałych, sieciowych i rozproszonych operacji i kampanii Dowództwa Bojowego przeciwko państwowym i niepaństwowym aktorom w celu ochrony i wspierania polityki i celów USA. Rolą powstałego 16 kwietnia 1987 USSOCOM jest organizowanie, wyposażanie i szkolenie w pełni zdolne siły operacji specjalnych w celu obrony Stanów Zjednoczonych i ich interesów.

SOF = Wojska Specjalne

W SZ RP dla SOF stosuje się odpowiednio nazwę „Wojska Specjalne”. Wojska Specjalne prowadzą operacje specjalne zarówno w kraju, jak i poza jego granicami w okresie pokoju, kryzysu i wojny. Zadania prowadzone samodzielnie lub we współdziałaniu z innymi rodzajami sił zbrojnych mogą mieć znaczenie operacyjne lub strategiczne. Tworzą moduły zadaniowe, w których skład wchodzą wyselekcjonowani, wyszkoleni i wyposażeni żołnierze, przygotowani do realizacji działań w warunkach najwyższego ryzyka, zwani „komandosami” (lub „operatorami”).

Strategia SOF

Od 11 września 2001 Siły Operacji Specjalnych (z ang. Special Operations Forces – SOF) koncentrowały się przede wszystkim na zwalczaniu terrorysmu, podczas gdy kraje nieprzyjazne USA starały się przeciwdziałać amerykańskim zdolnościom i godzić w interesy narodowe. Obecnie Stany Zjednoczone stoją w obliczu przeciwników posiadających coraz lepsze zdolności i możliwości stwarzania zagrożenia dla wielodomenowego bezpieczeństwa USA, zarówno na terenie kraju jak i wszedzie tam na Świecie, gdzie Stany Zjednoczone posiadają swoje żywotne interesy. Zdolności i możliwości o których mowa, są z natury niekonwencjonalne, mają często charakter działań niesymetrycznych, hybrydowych i podprogowych, tzn. ukierunkowanych na wywołaniu destabilizacji, a jednocześnie nie eskalując do regularnego konfliktu zbrojnego. Iran, Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna (KRLD), organizacje ekstremistyczne (z ang. Violent Extremist Organizations – VEO) i inne zorganizowane lub półzorganizowane podmioty stwarzają trudne i trwałe zagrożenia. Iran i KRLD dążą do zdobycia zaawansowanych technologii i nowoczesnych zdolności do celów destabilizujących. Ponadnarodowe organizacje ekstremistyczne, takie jak Państwo Islamskie, korzystają ze spójnej ideologii, silnych struktur organizacyjnych i zdolności do wykorzystywania niekontrolowanych terytoriów, tak jak w Afryce Północnej. Lokalne powstania, konflikty o podłożu religijnym i organizacje przestępcze również zagrażają stabilności i mogą tworzyć warunki, które umożliwiaja ukryć zagrożenia dla interesów USA w kraju i za granicą. Aby móc przeciwstawic się współczesnym wyzwaniom i zagrożeniom, SOF musiały dostosować swoje formacje, koncepcje i zdolności, jednocześnie wzmacniając relacje z sojusznikami i partnerami. W całej swojej historii, SOF przystosowywał się do realizacji najtrudniejszych misji, wzmacniany przez nasze podstawowe wartości i prawdy SOF, które wynikają z wartości demokratycznych. Fundamentem i największym atutem SOF są ludzie – wojskowi, pracownicy wojska i ich rodziny. Społeczność SOF rozumie potrzebę dążenia do doskonałości i innowacji w całym obszarze operacji specjalnych. W doskonałej większości profesjonalistów SOF uważa się za elitę sił zbrojnych, w tym polskie Wojska Specjalne (polskiemu Dowództwo Wojsk Specjalnych w Krakowie podlegają jednostki wojskowe (JW): JW Komandosów, JW GROM, JW AGAT, JW NIL, JW FORMOZA i 7. Eskadra Działań Specjalnych). Znajduje to odzwierciedlenie w procesie selekcji kandydatów na „komandosów”, ich perfekcyjnym przygotowaniem do działań, w najlepszej jakości sprzęcie jakim się posługuja oraz unikatowym sposobie działania. Sam SOF z dumą i oddaniem służy społeczeństwu w atmosferze rosnącej niepewności na Świecie i przy zwiększonym zapotrzebowaniu na unikalne zdolności, jakie SOF jest w stanie zapewnić. Strategia SOF zapewnia utrzymanie w gotowości dedykowanych sił antyterrorystycznych (z ang. Counter-terrorists – CT), tzn. takich, które są optymalnie dostosowane do wspierania Sił Połączonych w ramach zintegrowanego odstraszania. W tym spektrum, SOF prowadzi zrównoważone, priorytetowe operacje CT, jednocześnie wspierając zintegrowane odstraszanie i przygotowując się do potencjalnego wysokoskalowego konfliktu zbrojnego.

Źródła:

  1. USCENTCOM official website, „About us” https://www.centcom.mil/ABOUT-US/
  2. USSOCOM official website, „SOF Vision and Strategy”, https://www.socom.mil/sof-vision-and-strategy;
  3. USSOCOM official website, „Fact Book 2022 USSOCOM”, https://www.socom.mil/FactBook/2022%20Fact%20Book.pdf
  4. Wojsko Polskie, „Wojska Specjalne”, https://www.wojsko-polskie.pl/wojska-specjalne/